...Gabriel García Márquez'in sömürgeci ülkeler
İngiltere, ABD ve diğerleri hakkındaki görüşleri... incelendiğinde, Latin
Amerika'nın tarihsel yalnızlığını, ekonomik bağımlılığını ve siyasi
parçalanmışlığını doğrudan Batılı güçlerin müdahalelerine bağlayan kararlı bir
anti-emperyalist çizgi göze çarpar. Yazar, İspanyol sömürgeciliğinden (colonialism
/ sömürgecilik) Anglo-Sakson ve Kuzey Amerika merkezli yeni-sömürgeciliğe (neocolonialism
/ yeni sömürgecilik) uzanan tarihsel süreçte, Latin Amerika'nın kendi
kaderini tayin etme hakkının dış güçlerce gasbedildiğini savunur.
Latin Amerika'nın kurtuluşu ve kıtasal özgürlüğü,
ancak dış güçlerin müdahalelerine karşı ortak bir birlik kurulmasıyla
mümkündür.
1. Emperyalist Güçlerin Sömürü Yöntemleri ve
Karşılaştırmalı Analizi
García Márquez, yapıtlarında ve siyasi
incelemelerinde farklı Avrupalı güçler ile Amerika Birleşik Devletleri'nin
Latin Amerika coğrafyası üzerindeki sömürü biçimlerini somut mekanizmalar
üzerinden detaylandırır.
|
Sömürgeci / Emperyalist Güç |
Temel Sömürü ve Müdahale Mekanizmaları |
Toplumsal ve Siyasi Etkileri |
|
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) |
Tarım
tekelleri (United Fruit Company), askeri işgaller, deniz ve doğal
kaynak talepleri, uluslararası kredi şartları. |
Yerel
tiranları iktidarda tutma, borç faizlerine karşılık karasularını ele geçirme,
"ulusal gurur yerine ticarethane zihniyeti" yerleştirme. |
|
İngiltere (Büyük Britanya) |
Yüksek faizli devlet kredileri, tütün ve kinin
tekelleri, askeri tehditler ve finansal borç kıskacı (debt trap / borç
kıskacı). |
Bağımsızlık sonrası genç devletlerin tefecilik
ve faiz yüküyle felç edilmesi, yerel siyasi elitle çıkar ortaklığı kurulması. |
|
Almanya ve Hollanda |
Kauçuk
ve kakao tekelleri, demiryolu imtiyazları ve nehir taşımacılığı tekelleşmesi. |
Ülke
altyapısının ve doğal zenginliklerinin yabancı sermaye transferi amacıyla
kontrol altına alınması. |
|
Avrupa Genel (Avrupa Merkezcilik) |
Kendi siyasi ve kültürel modellerini evrensel
tek doğru kabul eden Avrupa kibri (Eurocentrism / Avrupa merkezcilik). |
Latin Amerika'nın özgün tarihsel gelişiminin
yok sayılması ve dışarıdan reçeteler dikte edilmesi. |
2. Amerika Birleşik Devletleri: "Omnipotent
ve Korkunç" Güç
García Márquez'in anlatılarında ABD, Latin
Amerika'nın toplumsal ve siyasi geleceğini en çok tehdit eden yeni-sömürgeci
odak olarak konumlanır. Labirentindeki General (The General in His
Labyrinth) yapıtında Simón Bolívar'ın ağzından aktarılan "ABD her
şeye gücü yeten ve korkunç bir güçtür; onun özgürlük masalı bizim için bir
sefalet ve çile vebasıyla son bulacaktır" tespiti, yazarın Kuzey
Amerika emperyalizmine yönelik temel bakışını özetler.
- Panama Kongresi ve "Kedi ile Fare"
Benzetmesi: Yazar, Simón Bolívar'ın tarihsel süreçte
ABD'yi Panama Kongresi'ne davet etme girişimini "farelerin şölenine kediyi davet
etmek" (inviting the cat to the mice's fiesta)
olarak değerlendirir. Panama'nın Kolombiya'dan koparılmasını da ABD'nin
kanal üzerindeki sömürgeci arzularının bir sonucu olarak görür.
- Muz Şirketi ve Izolasyon: United
Fruit Company örneğinde olduğu gibi, ABD merkezli şirketler yerel halkı
"elektrikli kümes telleri" (electrified chicken yard /
elektrikli kümes teli) arkasında izole bir yaşam sürerek sömürmüş,
grevleri kanla bastırmış ve geride toplumsal bir enkaz bırakmıştır.
- Ahlaki Yozlaşma ve Yabancılaşma:
Sömürgeci müdahaleler, yerel askerlere vatan sevgisi yerine "ulusun
bir ticarethane" (nation as a business / ticarethane olarak ulus)
olduğunu telkin etmiş; topluma her şeyin parayla satın alınabileceği
illüzyonunu getirmiştir.
3. İngiltere ve Finansal Sömürgecilik
İngiltere'nin Latin Amerika üzerindeki etkisi,
doğrudan askeri işgalden ziyade finansal bağımlılık ve tefecilik mekanizmaları
üzerinden şekillenmiştir. García Márquez, İngiliz bankerlerin bağımsızlık
savaşları sonrasında verilen kredileri ağır faizlerle geri topladığını ve yerel
kaynakları sömürdüğünü belirtir.
- Borç Kıskacı: İngilizlerin verdiği
kredilerin faizlerini ödeyebilmek için tekrar kredi alınması, ulusların
kendi öz kaynaklarını sürekli borç faizine yatırmasına yol açmıştır.
- İmparatorluğun Tasfiyesi: Yazar,
Londra gezisi izlenimlerinde şehri "tasfiye edilmekte olan son
sömürge imparatorluğunun devasa ve hüzünlü metropolü" (vast
and melancholy metropolis of the last colonial empire in liquidation)
olarak tanımlar.
- Diktatörlüklerin Destekçisi: Tarihsel
süreçte yerel tiranların ve diktatörlerin ayakta kalmasında İngiliz
donanmasının ve sermayesinin önemli rol oynadığını vurgular.
4. Avrupa Kibri ve Bizi "Kendi Orta
Çağımızla Baş Başa Bırakın" Çağrısı
García Márquez, Batı dünyasının Latin Amerika'ya
yaklaşımındaki düşünsel üstünlük taslama tutumunu sert bir dille eleştirir.
Avrupalı düşünürlerin kendi kuramlarını evrensel hakikat saymalarını "Avrupa kibri" (European
arrogance / Avrupa kibri) olarak niteleyen yazar, Batı'nın Latin
Amerika'ya reçete dikte etmeyi bırakmasını talep eder.
Patriarkın Sonbaharı (The
Autumn of the Patriarch) ve Labirentindeki General yapıtlarında
vurgulandığı üzere, Avrupalılar iki bin yılda başaramadıkları toplumsal barışı
Latin Amerika'dan yirmi yılda beklememeli ve kıtanın kendi tarihsel ritmine
saygı göstermelidir. Yazarın Batı'ya yönelik nihai çağrısı son derece nettir:
***"Lütfen
bizi kendi Orta Çağımızla baş başa bırakın!"***.
Kaynakça (APA Formatı)
- García Márquez, G. (1975). The Autumn of the Patriarch (Trans.
Gregory Rabassa). New York: HarperPerennial.
- García Márquez, G. (1989). The General in His Labyrinth (Trans.
Edith Grossman). London: Jonathan Cape.
- García Márquez, G. (1967). One Hundred Years of Solitude
(Trans. Gregory Rabassa). New York: HarperCollins.
- García Márquez, G. (2002). Living to Tell the Tale (Trans.
Edith Grossman). London: Jonathan Cape.
- Martin, G. (2008). Gabriel García Márquez: A Life. London:
Penguin Books / Bloomsbury.
