"Kalabalıkların
peşinden gitmek, uçuruma giden yolda en güvenli yürüyüşü yaptığınız
yanılsamasını doğurur; oysa finansal piyasalarda zafer, sürünün / herd dışında
kalabilen tekil kurtlara aittir." Finans dünyası, sadece rakamların değil, aynı
zamanda yoğun insan duygularının ve psikolojik manipülasyonların çarpıştığı bir
savaş alanıdır [6, s. 1]. Birçok bireysel yatırımcı, piyasayı rasyonel / akılcı
bir mekanizma sanırken, aslında büyük kurumların ve "uzman" / specialist
yapıların kurduğu duygusal tuzakların içine çekilmektedir [6, s. 2]. Bu
makalede, sürü psikolojisinin sömürü amaçlı kullanımı, bu düzenin hileleri ve
bireysel yatırımcının alması gereken hayati tedbirler kapsamlı bir şekilde etüt
edilecektir.
I. Sürü Psikolojisinin Anatomisi: Güvenlik mi
Yoksa Tuzak mı?
Sürü
psikolojisi, bireylerin kendi bilgilerini bir kenara bırakarak grubun
kararlarına uyum sağlama eğilimidir [11, s. 689]. Finans dünyasında bu durum,
yükselen piyasada "kaçırma korkusu" / fear of missing out
(FOMO) ile alıma geçmek veya düşen piyasada "panik satışı" yapmak
şeklinde tezahür eder [6, s. 1-2].
- Artıları: Sürü
hareketi, piyasaya likidite / nakit akışkanlığı sağlar ve kısa
vadeli çok güçlü trendler / eğilimler yaratır [6, s. 220].
- Eksileri:
Kalabalıklar her zaman uç noktalarda yanılırlar. Piyasa zirvelerinde aşırı
öfori / coşku, diplerinde ise yersiz bir umutsuzluk hakimdir [6, s.
228].
Piyasaların rasyonel işlediği iddiası,
kalabalıkları manipüle etmek için kurgulanmış akademik bir mittir.
Piyasada
herkesin bildiği bilgi, artık bilgi olmaktan çıkıp bir sömürü aracına
dönüşmüştür. New York Borsası’ndaki (NYSE)
"Uzmanlar" / Specialists, görev tanımı gereği herkes alırken
satmak, herkes satarken almak zorundadırlar ve bu "sürüye karşı"
duruşları onlara yıllık %40’ın üzerinde getiri sağlar [6, s. 2]. (Connors &
Hayward, 1995, s. 2).
II. Kurumsal Manipülasyon ve Finans Uzmanlarının
Çelişkisi
Pek çok finans uzmanı ve akademisyen, borsaya
girmekte veya başarılı olmakta zorlanır. Bunun nedeni, piyasayı teknik analiz
veya teorik verilerle açıklamaya çalışırken "insan faktörünü" ve
"kurumsal hileleri" göz ardı etmeleridir [6, s. xi].
- Eğitimsiz Uzmanlar Hilesi: Yatırım kitaplarının %90'ı,
hayatını ticaret yaparak kazanmayan, sadece teorik bilgi satan kişilerce
yazılır [6, s. 210].
- Haber Dönüşleri / News Reversals: Kurumsal
oyuncular, çok iyi bir haber geldiğinde fiyatı yukarı sürerek küçük
yatırımcıya mal boşaltırlar (dağıtım aşaması). Eğer bir piyasa iyi habere
rağmen yükselmiyorsa, bu durum kurumsal bir komplonun / gizli planın
işaretidir [6, s. 5].
- Duygusal Hastalıklar:
Kurumlar, yatırımcıları "Umut" (zarardaki pozisyonun dönmesini
beklemek) ve "Bambi Sendromu" (piyasa sert düştüğünde felç olup
işlem yapamamak) gibi duygusal durumlara hapsederler [6, s. 154].
İnsan psikolojisi, belirsizlik anlarında otomatik
olarak riskten kaçma eğilimi gösterir ve bu durum profesyonel manipülatörler
için en uygun avlanma zeminidir.
Finansal sömürü, bireyin rasyonel karar alma
yetisini elinden alıp onu bir 'yazılım' / software gibi programlayarak
gerçekleşir. (Connors & Hayward, 1995, s. 154, 210).
III. Sömürüden Korunma: Alınması Gereken
Stratejik Tedbirler
Eğer birileri insanı sömürüyorsa, bu düzenden
çıkışın tek yolu "sürüden ayrılmak" ve disiplinli bir metodoloji / yöntem
bilimi geliştirmektir [6, s. 157]. Kaynaklar şu somut tedbirleri
önermektedir:
- Zarar Durdurma / Stop Loss Emirleri: Bir işleme girmeden önce
kaybedilecek miktar netleştirilmeli ve asla değiştirilmemelidir. Başarılı
tüccarlar toplam sermayelerinin sadece %1-%3'ünü riske atarlar [6,
s. 155, 399].
- Haberlere Mesafe: Medyanın
pompaladığı öfori veya korku dolu manşetler, genellikle piyasanın tersine
döneceğinin sinyalidir [6, s. 94]. "Gazeteler dipte depresiftir,
zirvede ise neşelidir" [6, s. 293].
- Kendi Planını Yaz:
Başkasının "tüyosu" ile hareket etmek, sömürülmeye davetiye
çıkarmaktır. Stratejiler geçmiş verilerle test edilmeli / back-testing
ve kişisel bir plana dönüştürülmelidir [6, s. 163, 408].
- Yalnız Kurt Mentali: Başarılı
ticaret, başkalarının acısı üzerinden kar etmeyi de içerir. Bu ahlaki bir
tartışma olsa da, piyasa gerçeği budur [6, s. 411].
Finansal özgürlük, kalabalıkların onayına ihtiyaç
duymayan, soğukkanlı ve mekanik bir disiplinin ürünüdür.
Sömürü düzeninin en büyük ilacı, duyguları devre
dışı bırakan ve matematiksel olasılıklara dayanan katı bir para yönetimidir. (Connors
& Hayward, 1995, s. 155, 408).
Kaynakça ve Dipnot Notları (APA)
- Connors, L. A., & Hayward, B. E. (1995). Investment
Secrets of a Hedge Fund Manager: Exploiting the Herd Mentality of the
Financial Markets. Probus Publishing Company..
- Van Prooijen, J. W. (2018). Psychology
of Conspiracy Theories. Routledge..
Dipnotlar (APA):
- Connors, L. A., & Hayward, B. E. (1995). Investment Secrets of
a Hedge Fund Manager. s. 1-2, 5, 210, 228.
- Connors, L. A., & Hayward, B. E. (1995). Investment Secrets of
a Hedge Fund Manager. s. 154, 157, 163, 399.
- Van Prooijen, J. W. (2018). Psychology of Conspiracy Theories.
s. 689.
- Connors, L. A., & Hayward, B. E. (1995). Investment Secrets of
a Hedge Fund Manager. s. 408, 411.
